Home
Helder communiceren
Essentie van ruis onderscheiden: de kunst van progressief samenvatten (en hoe je het zelf kunt doen)

Essentie van ruis onderscheiden: de kunst van progressief samenvatten (en hoe je het zelf kunt doen)

19-01-2026 13 min.

Door Björn

Moderne tools maken het tegenwoordig ontzettend eenvoudig om interessante informatie vast te leggen. Zo spendeer je uren aan het lezen van een leerzaam boek en maak je digitale notities om de belangrijkste ideeën te begrijpen en te onthouden. Misschien sla je een interessant artikel op in Evernote, met het idee om later nog iets met die verworven inzichten te doen.

Wat komt aan bod:

PDF’s worden opgeslagen, pagina’s worden gemarkeerd tot bookmarks en hersenflarden worden vastgelegd als smartphone-notitie. Maar wat doe je er vervolgens mee? Niets!

Misschien omdat je geen tijd hebt om het later nog eens door te spitten. Of omdat je niet meer weet waar je het hebt opgeslagen. Misschien bleek de informatie achteraf toch niet zo interessant als gedacht. Op die manier verzamel je hordes informatie, maar ligt het digitaal te verstoffen.

Frustrerender is nog dat je soms op de verkeerde momenten op de juiste informatie stuit.

Je leest nu bijvoorbeeld een interessant managementboek, maar kunt op dat moment de ideeën niet toepassen, omdat je nog niet de leidinggevende positie vervult waarover het boek spreekt.
Je bekijkt nu een Youtube-video over online marketing, maar je kunt de kennis pas een half jaar later toepassen wanneer je aan die online cursus begint.
Of je hebt nu een interessant gesprek met een teamlid over haar doelen en uitdagingen, maar wanneer je de informatie echt nodig hebt, is wanneer over een jaar de contractbespreking plaatsvindt.

Allemaal leuk, maar hoe onthoud je dit toch voor de momenten dat je het nodig hebt? Of toch maar weggooien allemaal?

@tijdwinst Waarom kun je je autosleutels nooit vinden? Of die belangrijke brief? Of dat ene document dat je gisteren nog in je handen had? Je bent niet de enige. Mentale rommel is één van de grootste energievreters. In deze video legt Tijdwinst-trainer David uit waarom “altijd alles op dezelfde manier, op dezelfde plek” je zoveel mentale energie bespaart. #Timemanagement #Routine #Productiviteit #Tijdwinst #MentaleRuimte #Werkefficiëntie #Gewoontes #Focus ♬ original sound – Tijdwinst.com

Is dit dan allemaal weggegooide kennis?

Volgens Tiago Forte, productiviteitsexpert en schrijver van het boek Building a Second Brain niet.

Hij zegt:

“The challenge of knowledge is not acquiring it. In our digital world, you can acquire almost any knowledge at almost any time. The challenge is knowing which knowledge is worth acquiring. And then building a system to forward bits of it through time, to the future situation or problem or challenge where it is most applicable, and most needed.”

Grof gezegd: wat je vandaag leert, kun je niet altijd vandaag toepassen. Dit betekent niet dat het niet in de toekomst van pas kan komen. Je hebt daarom een goed systeem nodig om het te managen.

Zo verzamel ik gedurende het jaar interessante inzichten op het gebied van time management en persoonlijke effectiviteit. Sommige dingen wil ik zelf uitproberen, andere zijn geschikt voor het schrijven van artikelen, er zijn ook zaken die als inspiratie kunnen dienen voor onze trainingen. Niet alles is echter direct relevant. Soms kan het pas over een half jaar van waarde zijn, wanneer ik meer kennis heb vergaard of wanneer ik verbanden heb kunnen leggen.

Je externe digitale broedplek

Wat ik dan wil is een systeem dat voldoet aan twee dingen:

De mogelijkheid om deze informatie overzichtelijk vast te leggen, zodat ik deze later gemakkelijk terug kan vinden.
Inzicht krijgen in waarom ik destijds deze informatie belangrijk, interessant of bruikbaar vond.

Forte’s boek belooft beide. Het richt zich op het inrichten van een “tweede brein”; een externe digitale opslagplaats waar je alles dat je leert met precisie vastlegt. Waarbij stukjes kennis haast als pakketjes worden gebundeld, zodat je het op een later tijdstip – wanneer je het daadwerkelijk nodig hebt – kunt inzien.

Waar en hoe je die pakketjes opslaat, is stof voor een ander artikel. Voor nu wil ik de voornaamste vraag beantwoorden: hoe worden deze informatie-pakketjes gemaakt? Wanneer we iets vastleggen, hoe structureren we een notitie dan zodat deze gemakkelijk terug te vinden is in de toekomst?

Beter gezegd:

Hoe zorgen we ervoor dat wat we vandaag opslaan waarde toevoegt aan toekomstige projecten, zelfs wanneer we die projecten niet kunnen voorspellen of er zelfs maar een voorstelling van kunnen maken?

Dat is waar progressief samenvatten om de hoek komt kijken!

Bekijken op Threads

Progressief samenvatten samengevat: de Toekomstige Jij tevreden stellen

Om te beginnen: wat is progressief samenvatten (of “progressive summarization”) precies?

Progressief samenvatten is een digitale notitie methode die uitgaat van een heldere visuele structuur om grote hoeveelheden informatie te ordenen voor later. Dit vastleggen van informatie doe je vanuit één simpele gedachte, beter gezegd: voor één veeleisende klant: de Toekomstige Jij.

Toekomstige Jij moet erop kunnen vertrouwen dat alles dat jij in het verleden als notitie hebt opgeslagen daadwerkelijk waardevol is. De Toekomstige Jij is namelijk nogal ongeduldig, sceptisch en wil ervan uit kunnen gaan dat de tijd die het besteedt aan het herzien van hun notities de tijd waard is.

En alsof dat nog niet intimiderend genoeg is: het moet weten dat dit voor elke individuele notitie geldt.

Je zal daarom elk stukje informatie dat je vastlegt op de een-en-dezelfde manier moeten aanpakken:

Elke notitie moet klein, eenvoudig en gemakkelijk te begrijpen zijn.

Dus: zeer beknopte samenvattingen, zonder opsmuk. Om te voorkomen dat je echter op context inlevert, behoud je details, voorbeelden en geciteerde bronnen.

Ja, dat kan een lastige compromis zijn, want bij het nemen van beslissingen over wat je behoudt, neem je ook beslissingen over wat je weg moet gooien. Maak je een te beknopte samenvatting, dan verlies je context en dus betekenis. Doe je het tegenovergestelde: je neemt elk denkbaar detail in je notitie op dan verspil je de tijd van de Toekomstige jij.

Zoek daarom de balans tussen inhoud en context: vat de notitie samen zonder te weten waardoor het uiteindelijk zal worden gebruikt.

Dit doe je door met verschillende lagen te werken, zoals in deze video uitgelegd wordt.

Laag 0. Bronmateriaal

Dit is de originele bron. Denk aan het boek dat je aan het lezen bent, het volledige artikel of een Youtube-video.

Laag 1. Notities

De eerste laag brengt de essentie over. Hier wordt alles geselecteerd dat jij interessant, bruikbaar of belangrijk vindt. Dit is de meest cruciale laag, omdat alle context hierin te vinden is. Waar je deze informatie opslaat is aan jou, maar een digitale tool of notitie-app is het handigst. Denk aan Evernote.

Laag 2. Vetgedrukte passages

Dit is de eerste ronde waarin je begint in te korten. Woorden, zinnen of alinea’s uit de eerste laag die je interessant vindt, worden vetgedrukt gemaakt. Hier zitten vrij weinig criteria aan vast. Het zijn vooral de woorden en zinnen die de kern het best beschrijven.

Laag 3. Gemarkeerde passages

Deze laag gaat weer dieper: alle interessante woorden, zinnen of uitzichten die je uit de vetgedrukte stukken uit de tweede laag haalt, markeer je. Dit zijn zaken die echt uniek zijn of zeer waardevol voor de Toekomstige Jij.

Laag 4. Mini-samenvatting

Aan notities die zeer waardevol zijn, voeg je een vierde laag toe. In deze laag vat je in je eigen woorden lagen twee én drie samen zodat je geen belangrijke context verliest. Dit plaats je aan bovenaan de notitie.

Elke laag borduurt dus voort op de andere. Zonder een sterke eerste laag, bestaat er dus geen goede tweede laag. En zonder een goede tweede, geen inzichtvolle derde. Etcetera.

Het doel is om uiteindelijk gemakkelijk tot een vijfde laag te komen, zodat je de informatie uit de notitie kunt gebruiken om iets nieuws te creëren. Bijvoorbeeld een boeiend artikel op basis van verworven inzichten, werken aan je leiderschapsvaardigheden dankzij een nieuw inzicht of toepassen wat je hebt geleerd uit een persoonlijk ontwikkelingsboek nu je er de ruimte voor hebt.

Van informatie-overload naar overzicht: progressief samenvatten integreren in je eigen routine (7+ tips)

Progressief samenvatten voelt misschien nog abstract, maar het is vrij eenvoudig om dit de standaard te maken van hoe jij informatie vastlegt. Dit is hoe je voortaan te werk gaat:

1. Kies een geschikt systeem

Gebruik een digitaal hulpmiddel of notitie-app om je samenvattingen op te slaan. Platforms zoals Evernote en OneNote kunnen handige keuzes zijn. Dit maakt het organiseren, terugvinden en bewerken van je samenvattingen gemakkelijk.

2. Neem informatie tot je

Neem de tijd om informatie grondig te bekijken of door te lezen. Of het nu een boek, een artikel of een video is, lees of bekijk het in zijn geheel. (Laag 0)

3. Leg interessante informatie vast als notitie

Indien je iets tegenkomt dat je interessant, belangrijk of waardevol vindt, kopieer de content dan naar je notitie-systeem, bijvoorbeeld in Evernote. (Laag 1) Gebruik beknopte taal en focus op de hoofdgedachten. Behoud belangrijke voorbeelden, definities en kernconcepten. Dit vormt de basislaag waarop je zult voortbouwen.

4. Link naar de originele bron

Begin je notitie met een verwijzing naar de bron van de informatie. Voeg een link, titel en auteur toe, zodat je later snel naar de oorspronkelijke bron kunt terugvinden als dat nodig is. Je hebt nu een eerste notitie aangemaakt.

5. Selecteer de kern

Wanneer je tijd hebt – ’s avonds, tijdens een pauze of wanneer je concentratie gedurende je werkdag afneemt ,ga je naar de tweede laag: maak interessante stukken en passages vetgedrukt. (Laag 2) Denk aan zinnen die de essentie van de informatie vastleggen, statistieken die indruk maken en inzichten die je niet wilt vergeten.

6. Highlight kernwoorden

Ga door je gemarkeerde passages in de tweede laag en markeer nu de meest waardevolle woorden, zinnen of ideeën. Dit zijn de golden nuggets van informatie die je later absoluut wilt herinneren. (Laag 3)

7. Vat de kern en kernwoorden bovenaan de notitie samen

Als de informatie bijzonder waardevol is, voeg dan een vierde laag toe. In deze laag creëer je een mini-samenvatting van de belangrijkste punten uit de tweede en derde laag. Schrijf dit in je eigen woorden, zodat je begrijpt waarom deze informatie van belang is voor jou. (Laag 4)

Nu hoef je voortaan niet meer 20 minuten te besteden aan het herlezen van het originele materiaal, maar zie je meteen de kern en kun je – de nu Toekomstige Jij – in slechts 1 minuut bepalen of het nuttig is.

Bonustip: kom er later op terug

Plan regelmatig momenten in om terug te gaan naar je samenvattingen. Dit kan wekelijks of maandelijks zijn, afhankelijk van je behoeften en tijdsplanning.

Je kunt ervoor kiezen om willekeurig door aantekeningen heen te lopen, in de hoop op iets inspirerend te stuiten waar je nu wél iets mee kunt.
Of je zoek gericht. Wanneer je bijvoorbeeld je leidinggevende skills wilt verbeteren, dan lees je alleen de aantekeningen door die over dat onderwerp gaan.

Je kunt dan snel door de kernwoorden en samenvattingen bladeren om de informatie op te frissen en te herinneren. Dit helpt om de informatie beter in je langetermijngeheugen te verankeren en voorkomt dat je het vergeet.

Waarom zou je dit doen? Redenen om te kiezen voor progressieve samenvatting

Allemaal hartstikke leuk en aardig, maar is het het waard om hier tijd aan te besteden? Kun je niet beter interessante stukken tot je nemen en vervolgens hopen dat je het drie maanden later nog steeds kunt oprakelen?

Naar mijn inzicht is progressief samenvatten de tijd waard, zeker wanneer je een kenniswerker bent die constant voor zijn plezier en persoonlijke groei tal van boeken, artikelen en andere content tot zich neemt. Dat doe je immers om te leren en jezelf te ontwikkelen. Door de inhoud nauwkeurig vast te leggen, voorkom je dat je deze kostbare inzichten verliest.

Enkele andere voordelen van progressief samenvatten:

Efficiëntie staat voorop: Door progressief samen te vatten, kun je grote hoeveelheden informatie effectief verwerken. Dit bespaart aanzienlijk tijd en energie bij het doornemen of herzien van lange teksten.
Dieper begrip: Het proces van samenvatten dwingt je om de kernpunten van de tekst te begrijpen en te herkennen. Hierdoor ontwikkel je een dieper inzicht in de inhoud ervan.
Schep heldere focus: Door je te richten op de voornaamste concepten en ideeën, kun je je aandacht richten op wat werkelijk relevant is voor jouw doelen of projecten. Hiermee voorkom je verdwalen in onnodige details.
Effectieve communicatie: Als kenniswerker is het vaak jouw taak om informatie aan anderen over te brengen. Goed gedocumenteerde content stelt je in staat om complexe informatie helder en bondig te communiceren.
Handig geheugensteuntje: Een samenvatting fungeert als een handig geheugensteuntje voor de hoofdpunten van content. Je hoeft niet steeds de volledige stukken door te nemen om specifieke informatie terug te vinden.

Goed, nog een paar dan:

Stimulans voor analyse: Tijdens het samenvatten word je uitgedaagd om na te denken over de hiërarchie van informatie en de onderlinge verbanden tussen ideeën. Dit stimuleert analytisch denken en een diepgaand begrip.
Snelle herziening: Als je op een later moment naar iets wilt verwijzen, is het veel handiger om een beknopte samenvatting door te nemen dan de gehele tekst opnieuw te lezen.
Ondersteuning bij besluitvorming: Bij het nemen van beslissingen is het vaak nuttig om snel toegang te hebben tot de kernpunten en argumenten. Een samenvatting biedt deze informatie op een overzichtelijke wijze aan.
Vermindering van afleiding: In deze drukke tijd, waar afleiding overal aanwezig is, is de vaardigheid om informatie snel en effectief te verwerken van onschatbare waarde. Progressief samenvatten helpt je om je focus te behouden.
Leren en zelfstudie: Of je nu nieuwe onderwerpen bestudeert of je kennis wilt opfrissen, samenvattingen stellen je in staat om snel door de belangrijkste punten te gaan.

Progressief samenvatten is dus zeker een waardevolle vaardigheid voor kenniswerkers. Het stelt je in staat om informatie efficiënter te verwerken, dieper inzicht te krijgen, gericht te blijven, helder te communiceren en betere beslissingen te nemen. Mooi toch?

Conclusie

We worden overdonderd met informatie en hoewel niet alles even bruikbaar of interessant is, zitten er soms parels van wijsheden tussen waar je wel iets mee wilt. Nu, of later. Hoe zonde is het dan om zulke inzichten te verliezen?

Met progressief samenvatten leer jij jezelf een manier om deze waardevolle informatie op te slaan. Voor de Toekomstige Jij, die er misschien wél iets aan heeft en je allang dankbaar is. Je ontleed snel en doeltreffend relevante informatie, zonder context te verliezen. Je focust je op de kern en brengt het terug naar de essentie.

Hierdoor kun je snel schakelen tussen notities en misschien wel briljante toekomstige ingevingen. Zie je aantekeningen daarom als bouwstenen, of als een manier om de essentie van de ruis te onderscheiden. Het is een vaardigheid die jou als kenniswerker in staat stelt om je hoofd boven water te houden in een zee van informatie.

Ga jij het uitproberen?

Björn Deusings
Time management expert

Verder lezen?

Nog beter leren omgaan met de oneindige informatiestroom?

We leven in een tijdperk waarin we overspoeld worden door informatie. We lezen boeken, artikelen, kijken video’s en nemen deel aan online cursussen, allemaal met het doel om te leren en te groeien. Maar hoe vaak gebeurt het niet dat we waardevolle inzichten verzamelen, ze ergens opslaan en vervolgens nooit meer gebruiken? Dit is een frustrerend patroon dat velen van ons kennen.

De training die wij aanbieden, richt zich op de essentiële vaardigheden van snellezen, geheugentechnieken en mindmapping. Deze vaardigheden stellen je in staat om informatie op een efficiënte manier te absorberen, belangrijke punten te onthouden en deze inzichten op een gestructureerde manier vast te leggen.

Lijkt je dit interessant? Schrijf je dan nu in voor de 1-daagse training ‘Snellezen, Geheugentechnieken en Mindmappen‘ en ontdek de manieren waarop jij jouw brein beter leert overleven in deze informatiegedreven wereld.

Wie zijn wij? | Tijdwinst.com

Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat gespecialiseerd is in slimmer (samen)werken. We bieden door het hele land diverse (online) trainingen aan, variërend van timemanagement, assertiviteit, gesprekstechnieken tot aan snellezen. Nieuwsgierig? Neem dan zeker eens een kijkje op onze website of blogs, en schrijf je in voor één van onze (digitale) trainingen.

1-daagse training Time Management | Blog
1-daagse training Assertiviteit | Blog
1-daagse training Gesprekstechnieken | Blog
1-daagse training Feedback Geven | Blog
1-daagse training Snellezen, Mindmapping en Geheugentechnieken | Blog
1-daagse training Slimmer werken met AI | Blog

6
mrt